Werkblad gezinswaarden
Leeg werkblad afdrukken om in te vullen
Uitleg uit het boek bij dit werkblad (pdf)
Lees hier de uitleg uit het boek
Werkblad gezinswaarden: uitleg uit het boek
Van grote woorden naar zichtbaar gedrag
Een waarde wordt bruikbaar wanneer je kunt zien wat volwassenen ermee doen. “Respect” kan betekenen dat je iemand niet vernedert, ook niet tijdens een conflict. “Verantwoordelijkheid” kan betekenen dat een kind een passende taak krijgt, met uitleg en beschikbare hulp. “Eerlijkheid” kan betekenen dat een volwassene een fout toegeeft in plaats van een excuus te verzinnen.
Maak volwassenen dus onderdeel van elke afspraak. Als “rustig praten” alleen voor het kind geldt, is het geen gezamenlijke waarde maar een eis aan het kind. Een betere formulering is: “Wie te boos is om zonder beledigingen te praten, neemt een korte pauze en komt later op het gesprek terug.”
Ouders mogen richting geven. Tegelijk zijn jonge kinderen mensen met eigen waardigheid, veiligheid, ontwikkeling en steeds ruimere mogelijkheden om hun mening te uiten. Die belangen begrenzen wat een volwassene uit voorkeur of traditie kan eisen [1.2]. Deze internationale uitleg van kinderrechten betekent niet dat de wet en rechtsmiddelen in elk land hetzelfde zijn. Wel biedt ze een heldere ondergrens: cultuur of familietraditie rechtvaardigt geen geweld, vernedering, discriminatie of onthouding van noodzakelijke zorg.
Er bestaat ook geen waardelijst die voor ieder gezin de juiste is. Het ene gezin legt meer nadruk op gezamenlijkheid, het andere op zelfstandigheid. De dagelijkse invulling kan veranderen met leeftijd, ontwikkeling, beperking, gezondheid en omstandigheden. Een waarde wordt pas geloofwaardig als je ook vraagt welke aanpassing iemand nodig heeft om mee te kunnen doen.
Kies daarom liever een klein aantal waarden dan een compleet reglement voor de komende achttien jaar. Spreek ook af hoe je een besluit later opnieuw bekijkt. Een bruikbare herstelzin is bijvoorbeeld: “Dat deed ik niet zoals ik wilde. Ik probeer het opnieuw.” Zo'n zin opent een gesprek, maar voltooit herstel niet vanzelf. Hoofdstuk 19 gaat uitgebreider in op herstel na een conflict.
Een eerste grens rond herinneringen en privacy
Ouders bewaren graag herinneringen. Bewaren hoeft echter niet hetzelfde te zijn als openbaar delen. Je kunt nu al afspreken welke informatie privé blijft, wanneer het kind steeds meer mee kan beslissen en wat je alleen deelt als daar een duidelijke, uitdrukkelijke reden voor is.
Denk aan gezondheidsinformatie, momenten van grote angst of verdriet, problemen op school, beelden rond baden of toiletgebruik en verhalen die het kind later kunnen beschamen. Bij twijfel kun je minder delen. Dat is een voorzichtige gezinskeuze, geen volledige juridische regel en geen garantie dat privé opgeslagen materiaal zonder risico is.
Naarmate het kind meer begrijpt en voorkeuren duidelijker kan maken, groeit de betekenis van deelname aan zulke beslissingen. Een kind kan een voorkeur uiten met woorden, gebaren, afbeeldingen of een communicatiehulpmiddel. Hoofdstuk 33 behandelt digitale identiteit, toestemming, familiearchieven en platformprivacy uitgebreider.
Een kleine oefening die ook zonder website werkt
Je kunt de kern van dit hoofdstuk volledig offline toepassen. Denk eerst afzonderlijk na over één gebruik dat je wilt behouden, één dat je wilt veranderen en één waarover je nog niet wilt beslissen. Schrijven is niet verplicht. Je kunt praten, tekenen, inspreken of iemand vragen je woorden op te schrijven.
Kies daarna hoogstens vier waarden. Beschrijf bij elke waarde één handeling van een volwassene, één mogelijke aanpassing en één zin waarmee een volwassene na een fout kan terugkomen. Kies ten slotte één kleine stap voor de komende week en een geschikt moment om te bekijken hoe die stap uitpakte.
Een ouder die alleen een kind verwacht, kan bijvoorbeeld “privacy” kiezen en met een vertrouwd familielid afspreken: “Blij nieuws mag worden gedeeld, maar gezondheidsinformatie en kwetsbare beelden niet.” Dat gesprek veronderstelt geen tweede ouder en geeft het familielid geen beslissingsrecht over het kind. De afspraak kan later veranderen wanneer het kind zelf kan deelnemen.
Gebruik deze oefening niet als gehoorzaamheidstest, bewijs dat twee volwassenen bij elkaar passen of dossier tegen een andere ouder. Wie een apart werkblad prettig vindt, kan het Werkblad gezinswaarden openen via https://parentingstagebystage.com/nl/werkbladen/gezinswaarden/. Internettoegang is daarvoor nodig, maar niet voor de stappen hierboven.
Wanneer je niet samen verdergaat
Een gewoon meningsverschil kun je onderbreken en later hervatten. Dat geldt niet wanneer gezamenlijk plannen angst oproept voor toezicht, vergelding, dwang of geweld. Maak dan geen gedeeld werkblad en bewaar geen aantekeningen waar een controlerende persoon ze kan vinden. Probeer veiligheid niet uit te onderhandelen met iemand die geweld gebruikt of je onder controle houdt.
Zoek in die situatie vertrouwelijke menselijke steun via een passende hulpverlener of instantie van de plek waar de persoon die hulp nodig heeft zich bevindt. Is een kind in onmiddellijk gevaar, neem dan contact op met de hulpdiensten van de plek waar het kind is, ook als jij ergens anders bent. Is een andere persoon in onmiddellijk gevaar, gebruik dan de hulpdiensten van de plek waar die persoon is. Hoofdstuk 5 werkt de route naar steun en veilige afspraken verder uit.
Pijnlijke jeugdherinneringen kunnen ook zonder huidig gevaar overweldigend worden. Je mag de oefening stoppen, er alleen over nadenken of steun zoeken bij een gekwalificeerde hulpverlener. Je hoeft je verleden niet volledig te ontrafelen om vandaag één zorgvuldige keuze te maken.
Werkblad om in te vullen: parentingstagebystage.com/nl/werkbladen/gezinswaarden/
Bronnen bij deze uitleg: parentingstagebystage.com/nl/bronnen/
Zo gebruik je het
- Druk het af, of neem de kopjes over op een willekeurig vel papier. Beide werken even goed.
- Begin met de volwassenen die voor het kind gaan zorgen. Zijn je kinderen er al, vraag dan naar hun ideeën op een manier die bij hen past: praten, tekenen, of iemand anders laten opschrijven. Zet wat er naar boven komt op de regels onder “Ideeën om te bewaren”, in de woorden die de ander gebruikte en niet in jouw vertaling ervan.
- Ga daarna samen aan tafel en houd er hooguit vier waarden over. Eén is genoeg om te beginnen. De ideeën die je niet overneemt, bewaar je voor een volgend gesprek: ze zijn niet afgewezen, en wie iets voorstelde, hoeft het niet te verdedigen.
- Vul bij elke waarde de regel in waar het om draait: wat iemand van buiten echt zou zien gebeuren. “Vriendelijkheid” is een woord. “Eerst luisteren, dan antwoorden” is een waarde die je kunt zien.
- Vul in wat een volwassene kan zeggen als het iemand in huis niet lukt, daarna één kleine stap voor deze week en wanneer je het werkblad opnieuw bekijkt. Stop dan. Meer is het niet.
Het werkblad op het scherm lezen
Waar wil dit gezin voor staan?
Voor je begint
Kies een rustig moment. Je kunt schrijven, praten, tekenen, of iemand vragen om voor je te schrijven.
Verwacht je een baby, begin dan met de volwassenen die voor de baby gaan zorgen. Kan je kind meedoen, vraag het dan om ideeën, op een manier die bij je kind past.
Ideeën om te bewaren
Wat hielp je toen je zelf kind was? Wat wil je anders doen?
Een paar waarden om in praktijk te brengen
Kies er samen hooguit vier. Eén is genoeg om te beginnen. Een waarde zoals vriendelijkheid wordt pas bruikbaar als je er iets bij zet wat je doet: “Eerst luisteren, dan antwoorden.” Bewaar de andere voorstellen voor een volgend gesprek; niemand hoeft een keuze te verdedigen.
De waarde
Wat je dan doet
Wanneer er hulp nodig kan zijn
Als het niet lukt
Iets wat een volwassene kan zeggen: “Ik onderbrak je. Sorry. Ik luister nu.”
De woorden
Eén manier om het weer goed te maken
Eén stap, en wanneer je hierop terugkomt
Eén ding om deze week te doen, en een moment om het werkblad weer te bekijken.
Eén kleine stap deze week
Opnieuw bekijken op
Voordat je het werkblad bewaart of ophangt
Hang het alleen op als dat veilig is voor iedereen die meedeed. Deze vakjes zijn een geheugensteun als je dat wilt, geen test.
- Iedereen die iets wilde toevoegen, had daar een manier voor
- Bij elke waarde staat wat die in de praktijk inhoudt
- Ook de volwassenen houden zich hieraan, in dezelfde woorden
- Niets op het werkblad is een regel die alleen voor de kinderen geldt
- Er staat één kleine stap op, en wanneer je hier weer naar kijkt
Deze waarden gelden ook voor volwassenen. Stem de manier waarop je ze in praktijk brengt af op wat ieder nodig heeft. Dit is een gesprek in het gezin, geen test van gehoorzaamheid.
Als samen aan tafel gaan niet veilig is
Dit werkblad vraagt de volwassenen in huis om op papier iets af te spreken, en een gesprek over waarden helpt alleen als iedereen zonder angst kan meedoen. Kunnen gedeelde notities, onenigheid of een weigering ertoe leiden dat iemand in de gaten wordt gehouden, dat er wraak volgt, dat iemand onder controle van een ander komt te staan of dat er geweld is? Vul dit werkblad dan niet samen in. Zoek eerst vertrouwelijke hulp van een persoon bij jou in de buurt. Is iemand nu in gevaar, neem dan contact op met de hulpdiensten van de plek waar je bent. Niemand hoort met iemand die geweld gebruikt over de eigen veiligheid te moeten onderhandelen om een oefening voor het gezin af te maken.
Wat dit werkblad niet doet
- Het vertelt je niet wat je belangrijk moet vinden. Er bestaat geen juiste lijst, en niets hier krijgt een score of wordt met een ander gezin vergeleken.
- Het is geen gedragssysteem, geen beloningskaart en geen methode om discipline bij te brengen.
- Een waarde opschrijven maakt haar nog niet waar bij jou thuis. Wat haar waar maakt, is de regel eronder: wat je echt doet.
- Het helpt je niet door het moeilijke moment zelf heen, terwijl het gebeurt. Dat is een andere taak, en daarvoor heeft deze site een eigen hulpmiddel, het Plan voor rust en herstel. Wat het werkblad wel vasthoudt: wat een volwassene achteraf kan zeggen, en één manier om het weer goed te maken.
Privacy en bronnen
Deze pagina heeft geen formulier: er wordt niets getypt, bewaard of verstuurd. Afdrukken gaat via je eigen browser.
Hulpmiddel dat erbij past
Bronnen van dit werkblad
- WHO guidelines on parenting interventions to prevent maltreatment and enhance parent-child relationships with children aged 0-17 years
World Health Organization. Ondersteunt de algemene principes over relaties waarop het werkblad steunt. Beoordeelt dit redactionele werkblad niet.
- Meta-analysis of emotion socialization interventions
PubMed. Ondersteunt het idee dat volwassenen kunnen leren hoe ze op gevoelens reageren. Aan de onderzoeken deden ouders mee van kinderen van 18 maanden tot 6 jaar en 11 maanden. Onderzocht zijn programma's, niet dit werkblad.